К основному контенту

”ხატოვან აღქმათა ობსერვატორიის” დღიურებიდან /არქეოლოგიური ხედვები დრო-სივრცის ლაბირინთებში /იუმორნარევი ესსე/





არქეოლოგიური ხედვები დრო-სივრცის ლაბირინთებში
იუმორნარევი ესსე

ერთხელ აინშტაინს უთქვამს: ”მინდა, რომ ჩემი გარდაცვალების წინ ვიმემ ამიხსნასკვანტური ფიზიკა”. ხოლო, სიკვდილის შემდეგ, იმედი მაქვს ღმერთი თავად მომიყვება, როგორ მუშაობს ტურბულენტობა.”_
ეს ხუმრობა, გარკვეულწილად სიმართლეს მოიცავს.
სამყაროს სრული შემეცნება, ადამიანის გონებრივ შესაძლებლობებს აღემატება. ზოგჯერ, თვალსაჩინო მეცნიერიც კი, ისეთ აღმოჩენას აკეთებს, რომლის სრულ არსში გასარკვევად, თავად მას, შესაბამისი ცოდნა არ ჰყოფნის და გარკვეული სახით, საკითხის უფრო მკაფიოდ წარმოჩენაში სხვა მკვლევარი წაეხმარება. ზოგჯერ, იმ სხვასაც, არ შესწევს სრულად ჩასწვდეს მიგნების სისავსეს და სამყაროსეული შემეცნებისდა მიხედვით, აღნიშნული აღმოჩენის გაანალიზება-შევსებისათვის პასუხისმგებლობა მომავლის მოაზროვნეს ეკისრება.
და თუ ჩემსავით სამყაროს იდუმალებით მოხიბლული პოეტი, პროზაიკოსი,დრამატურგი, პუბლიცისტი, ესეისტიანუ აზროვნების პრეტენზიის მქონე პიროვნება, თავისებურად და კონკრეტულად ამა თუ იმ საბუნებისმეტყველი მეცნიერებებში გარკვევას მოიწადინებს, ადრე თუ გვიან, აუცილებლად სიბრძნისმეტყველების (ფილოსოფიის) ანაბანის განჭვრეტას, სხვაგვრი გულისყურით შეეცდება.
რადგანჰომოსაპიენსისმიერ სამყაროს აღქმის თავი და თავი სიბძნისმეტყველებაა.
ფილოსოფიური აზროვნების წერილობითი ნიმუშები კი, ძველი საბერძნეთიდან შემოგვრჩაამ მიმართულების ამსახველი პირველი სკოლებიც იქ დაარსდა. მერე და მერესიბრძნის მოყვარეებმაგვარიანად იმრავლეს და იმდენად დიდი აზრობრივი სივრცეების მქონე თხუზულებანი, შრომები დადეს, რომ მე ნამდვილად ვერ შევძლებ ამ სფეროში მკითხველის გზამკვლეობა გავსწიო, მაგრამ ჩემეულად, ძიების სურვილით, მარტივ კითხვას კი დავსვამ; მერე რა, თავად ადამიანის წარმოშობასა და არსზე, მაინც საკმაოდ ბუნდოვანი წარმოდგენა გვაქვს… (კრეაციული, სამყაროს შექმნაში ღვთის ერთადერთ და უპირველეს მნიშვნელობას, რა თქმა უნდა ვაღიარებთ, მაგრამ თუ ბიბლიას დავიმოწმებთ, მერე მსჯელობის სფუძველიც არ რჩება, და არც ევოლიციურ მოძღვრებათა არსი, რაობა განიხილება. კი ბატონო, შემთხვევით არც არაფერი წარმოშობილა, ანუ


რომელმან შექმნა სამყარო ძალითა მით ძლიერითა,
ზეგარდმო არსნი სულითა ყვნა ზეცით მონაბერითა,
ჩვენ, კაცთა, მოგვცა ქვეყანა, გვაქვს უთვალავი ფერითა,
მისგან არს ყოვლი ხელმწიფე სახითა მის მიერითა.”


ადამიანი კი, როგორც ცნობილია ღმერთმა თავის ხატად და სახედ შექმნა: ”…და თქუა ღმერთმან: ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩუენისა და მსგავსებისაებრ...“ (დაბ. 1,24;26).)
ჰოდა, ყოველი მოძღვრება სამყაროში და კერძოდ დედამიწაზე სიცოცხლის გაჩენის, განვითარების შესახებ, ადამიანთა მიერ არის გააზრებული.  არადა, მათი უმრავლესობა, მთელი ცხოვრების მანძილზე, იშვიათად ინტერესდება იმით, თუ საიდან და რა გზით გააჩნია აზროვნების უნარი.
უბრალოდ, იცის, რომ თავში ტვინი, ჭკვა აქვს…  მაგრამ, ის თუ ეს ..   ტვინი, ჭკვა, გონი, ცნება, ასე გულუხვად, როგორ გვაწვდის აზრებს, მოგონებებს, გენიალურ მიგნებებს, რა გზიც ახორციელებს ყოველივე ამას, დღემდე, სრულფასოვნად, საბუნებისმეტყველო თუ ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა გამორჩეულ მკვლევარებსაც კი, ვერ დაუდგენია, რადგან ტვინის ნეირონებში მიმდინარე სასწაულებრივი ქიმიურ-ინფორმატიკული პროცესების მიუხედავად, ირკვევა, რომ ადამიანის ცნობიერი, უხეშად, რომ ვთქვათსააზროვნო აპარატი”, ბევრად მეტ უხილავ, სამყაროსეულ შრეებს მოიცავს, ვიდრე მის თავის ქალაშიდავანებულიჭკვა გახლავთ.
დარვინის ევოლუციური თეორიის მიმდევრებს, ყველაფერი უფრომიწიერადაქვთ გათვლილი. თავად ჩარლზ დარვინს კი, თავისი მოძღვრების არსი, 1859 . გამოცემულ თავის უმთავრეს თხუზულებაში ამგვარად აქვს განმარტებული: „სახეობათა წარმოშობა ბუნებრივი გადარჩევის გზით, ანუ უკეთ შეგუებული ჯიშების გადარჩენა სიცოცხლისათვის ბრძოლაშიმერე ამ მოძღვრებისდა მიხედვით მრავალი ჰიპოთეზა, მტკიცება და სამეცნიერო მონაპოვარი იშვა.(თუმც, ამის შესახებ ძველ საბერძნეთში სოკრატემდელი ფილოსოფოსები საუბრობდნენ). განსაკუთრებული ყურადღება ადამიანის წარმოშობასა და განვითარებას დაეთმო. ახლებური გასაქანი მიეცა ანთროპოლოგიასაც (”ანთროპოლოგია (ბერძნ. anthrōpos ადამიანი, logos მოძღვრება) — მეცნიერება ადამიანის წარმოშობისა და ევოლუციის, ადამიანთა რასების შესახებ.”) მაიმუნის გაადამიანების ვერსია, იმდენად აზარტული აღმოჩნდა, რომ ფაქტობრივი მასალების მოპოვების მიზნით მრავალმა მეცნიერმა თუ მოყვარულმადაიკაპიწახელები და სამშობლოდან შორს არქეოლოგიურ ძიებებს მიუძღვნა წლები. და ანთროპოლოგიაში სენსაციების ეპოქაც დადგა. ესა თუ ის, ნაუცბათევად გამეცნიერებული იპოვიდა ადამიანის თავის ქალისმაგვარსდა ევროპული სამეცნიეროელიტაციწყებდა ხმაურს.  ის. კი არა, სხვადასხვა შრეებში ნაპოვნი გამოხრული კბილებისგანაც კიქმნიდნენადამიანთა ამა თუ იმ სახეობის იერსახეს, არქმევდნენ ამა თუ იმ ისტორიულ თუ ლირიულ სახელებს, ”იბრაწებოდასენსაციები, იწერებოდა მონოგრაფიები, ცხვებოდა დისერტაციები, რიგდებოდა სახელი, დიდება, ჩინები და ტიტულები… (ჩემს ბედს რა ვუთხრაო, გაიფიქრებ იუმორით).
 მაგრამ ამ ლირიულ გადახვევას თუ შევეშვებით, იყო, რეალური და შთამბეჭდავი ანთროპოლოგიური აღმოჩენებიც; მეცნიერებამ უკვე ბევრად მეტი იცოდა ადრინდელი ადამიანის შესახებ.
გორდიას კვანძისგახსნა, მაინც ვერ მოხერხდა, სხვადასხვა მიმართების დარვინისტებმა, იმარჯვეს და იგი მახვილით გაჰკვეთეს. ანუ 1856 წელს გერმანიაში, დუსელდორფთან, ნეანდერთალის ხეობაში აღმოჩენილი ჩონჩხის საფუძველზე წარმოსახეს ადამიანის უშუალო წინაპარინეანდერტალელი ადამიანი”, მაიმუნსა და  ადამიანს შორისმოღვაწეშუალედური რგოლი. რომელიც თითქოსდა 300 000 წლის წინათ ცხოვრობდა. იგი პითეკანთროფის, დედამიწაზე, ვითომდაც 1 მილიონის წინმოღვაწეადამიანი-მაიმუნის შთამომავალი გახლდათ. (თავად პითეკანთროფი, კუნძულ იავაზე ნაპოვნი გაქვავებული გომინიდის ნამარხის მიხედვითშეითხზა”.)
მეცნიერთა თუ არამეცნიერთა მტკიცებითნეანდერტალელებთან”  ერთად დედამიწის იმდროინდელსმოსახლეობასკრომანიონელი ადმიანიცწარმოადგენდა, რომელისპორტრეტიცსაფრანგეთში, კრომანიონის გამოქვაბულში, 1868 წელს აღმოჩენილი ნაშთების მიხედვით იქნა გააზრებული.
კრომანიონიელები”, როგორც ჩანს, ჩვენი უშუალო წარმომადგენლები იყვნენ ამ სამყაროში დანეანდერტალელებზეუფრო განვითარებულები იყვნენ; შეეძლოთ ქვის იარაღების ბევრად მარჯვედ გამოყენება, თამამად წარმოთქვამდნენ სიტყვებს (გავიხსენოთ, რომ გარკვეულ მეცნიერთა აზრით. პირველმა ადამიანმა, თუმც ჩემთვის ძნელია, იმის დადგენა, ვინ იყოპირველი”, მხოლოდდუ-წარმოთქმა მოახერხა.) და ზამთარში ბეწვის ქურქებს იცვამდნენ, ანუ თავის მოვლა უკეთ შეეძლოთ.   ”ნეანდერტალელებსკი, მხოლოდ ცხოველთა ტყავი უფარავდათ სხეულებს და ცივ ამინდებში ნადირობაც უძნელდებოდათ. ჩანსკრომანიონიელებსგენეტიკურად მეტი შანსი ჰქონდათ საკუთარი, ბუნებრივი მონაცემების სრულყოფისა. იუმორს თუ მოვიშველიებთ, შესაძლოა, მათმა პითეკანთროფმა დედიკომ, ვიღაც უფრო წარმატებული რასის მამრთან შესცდოდა, ანუ, რომელიღაცშუალედური რგოლმაიზრუნა მისი პირმშოს დაწინაურებაზე, ან, როგორცეგზოტიკურმა არსებამსხვა გალაქტიკიდან მოფრენილინტელექტუალისმოხიბვლა შესძლო. ასე თუ ისე, ”კრომანიონიელებლუფრო სიცოცხლისუნარიანები აღმოჩნდნენ. ”ნეანდერტალელებიკი გადაშენდნენ. არადა, მათი ტვინის მოცულობა, თურმე 1600-1800 სმზომისა იყო. თანამედროვე ადამიანს კი, საშუალოდ 1400 სმ 3 ზომის ტვინი, ”ჭკვაგააჩნია. დაიკარგა 250 სმ. 3-.

როგორც ჩანს, მათ ტვინისჭკვის”, რაღაც ნაწლისლიპინადა აუთვისებელი ჰქონდათ (რაც, თანამედროვე ადამიანების დიდ ნაწილშიც შეიმჩნევა). აქ, გამოცდილებასა და შემეცნებაზე ძირითადი აქცენტის გაკეთება, სათანადო ეჭვს ბადებს, რადგან მათთან ერთ სივრცეში (გერმანია-საფრანგეთი) მცხოვრებიკრომანიონიელები”, ბევრად უკეთ ადაპტირებული იყვნენ გარემოში.

ჰოდა, ნებსით თუ უნებლიეთ, ისევ ძველბერძნული ფილოსოფიის სავანეს მივაპყარ მზერა; არისტოტელე, რომელიც, უდაოდ კაცობრიობის იდუმალი ისტორიიდან შემორჩენილ სიბრძნის ფრაგმენტებით  საზრდოობდა, ამგვარად იმოძღვრებოდა, ანუ მისი აზრით: ყველა ბუნებრივი საგანი და არა მხოლოდ ცოცხალი საგნები, განსხვავებული ბუნებრივი შესაძლებლობების არასრული განხორციელებაა. და მათფორმებად”, ”იდეებად”, ”სახეობებადაღიქვამდა. ანუ, ყოველ ამ ცნებასა თუ საგანს განსაკუთრებული მისია ჰქონდა ღვთაებრივ კოსმოსურ წესრიგში.
და თუ

რომელმან შექმნა სამყარო ძალითა მით ძლიერითა,
ზეგარდმო არსნი სულითა ყვნა ზეცით მონაბერითა…”

მაინცადამაინც პაწიაბუშტუკისიმბათქში” (სხვათაშორის, ცნობილია რომ  ”1927 . ბელგიელმა მღვდელმა და მათემატიკოსმა ჟორჟ ლამეტრმა გამოთქვა იმ დროისთვის სენსაციური მოსაზრება, რომ სამყარო წარმოიქმნა აფეთქების შედეგად. ეს თეორია რადიკალურად ეწინააღმდეგებოდა იმჟამად არსებულ მეცნიერულ შეხედულებას კოსმოსზე”) იქნა ჩადებული, მაშინ, როგორც ამ მოვლენის ერთერთ მემკვიდრეს, უფლება მაქვს ვიფიქრო, რომ  სამყაროსეული განვითარების ჩვეული პროცესები ცნობილიბათქისშინაარსში, ფაბულაში, სტრუქტურებში, (როგორც გენებოთ იმგვარად გაიაზრეთ) ერთურთთან ურთიერკავშირში მყოფიიდეების”, ”ფორმების”, სახეობებისსახით საწყისშივე იქნა ჩადებული.
ამგვარად ჩაისახა ცოცხალ არსებათა, სხვადასხვა გენომთა საწყისებიც,  ოღონდ, თავად ისინი მზაფორმებიკი არ იყვნენ, არამედ სამყაროსეული არალოგიკურად ლოგიკური პროცესების მიხედვით ვითარდებოდნენ, იხვეწებოდნენ, იერარქიისდა მიხედვით, უფრო მაღალი ’’სუბსტანციებთანურთიერთკავშირში.
და რადგან, უმაღლესსახედჩაფიქრებულმა ყოველმასუბსტანციამ”, სამყაროსეული განვითარების პროცესებში, იმ ყბადაღებულიალბათობისდამიხედვით, ვერ ჰპოვა შესაბამისი ენერგია და სხვა მიმდებარე რესურსები, მათთან ურთიერკავშირში მყოფგენომთასახეობების სრულყოფაც შეფერხდა.
ჩვენს მოდგმას. აშკარად გაუმართლა, როგორც აინშტაინი მიგვანიშნებდა, სასურველ ენერგიასა თუ ტალღაზე მოვექეცით. ახლა კი, არსებობს საშიშროება, რომ ჩვენივეინოვაციებისმსხვერპლად ვიქცეთ დაზებუნებრივთანსასიცოცხლო კავშირი დავკარგოთ.
ან, აქამდე ჩვენი მოდგმის მაორგანიზებელმაიდეამ”, ”ფორმამ”, ”სახეობამ”, იმავე ალბათომის ზემოქმედებით დაკარგოს სრულყოფის უნარი.
თუმც, ჩვენი მოდგმის გარკვეულმა ინტელექტუალურმა ნაწილმა, მისთვის, აქმდე უცნობ, ზებუნებრივსახეობებთან”, (იქნებ არაცნობიერის დონეზეც კი), შეძლოს ჰარმონიული ურთიერთობების დამყარება.
ისიც სავარაუდოა, რომ ჩვენთვის ცნობად არეალში, სხვაფორმათაშინაარსის მატარებელი, აქამდე ინკოგნიტოდ მოთვალთვალე არსებებიც
გამჟღავდნენ”. და მუტაციების შედეგად
სამყარო, ნამდვილად არ გადაშენდება. ასპარეზზე გამოჩნდება, სხვა, აქამდე ჩვენთვის უცნობი მოაზროვნე ფორმები. და (ოღონდ, ვიმემ შეურაცხყოფად არ მიიღოს) გაიხსენეთ პითეკანთროფი მდედრის ეგზოტიკური მომხიბვლელობა
მომავლის პირმშო კი, ბევრად უფრო მარჯვედ გააგრძელებს დრო-სივრცესა თუ კვანტურ სამყაროში არქეოლოგიურ ძიებებს.
გერმანელმა ფილოსოფოსმა არტურ შოპენჰაუერმა, (რომლის მსოფლმხედველობამ გავლენა მოახდინა ეპოქის, ისეთ თვალსაჩინო მოაზროვნეებზე, როგორებიცაა ფრიდრიხ ნიცშენიკოლაი გარტმანი, რიხარდ ვაგნერი, ერვინ შრედიგერი, ლუდვიგ ვიტგენშტაინი, ზიგმუნდ ფროიდი, ალბერტ აინშტაინი, კარლ იუნგი.ლევ ტოლსტოიანდრეი ბელი, თომას მანი და მრავალი სხვა) გაამხილა: ”სამყაროს ამოძრავებს მუდმივი დაუკმაყოფილებლობა სურვილისა და მუდმივი ძიება დაკმაყოფილებისა.”



***
ჯანრი გოგეშვილი პროზა, პოეზია, ესსე (პუბლიცისტიკა), დრამატურგია, აუდიო-ვიდეო ... / Janri Gogeshvili Prose, Poetry, Essays, Articles, The drama, A-V
***
JANRI A GOGESHVILI (author) o n AuthorsDen
*

 ***
 

Комментарии

Популярные сообщения из этого блога

”ხატოვან აღქმათა ობსერვატორიის” დღიურებიდან / ხელოვნური ინტელექტი და ”კოპენჰაგენის ინტერპრეტაცია”

”ხატოვან აღქმათა ობსერვატორია” ¬/ «Обсерватория образных восприятий» / ¬ “Observatory of figurative perceptions “/მეცნიერთა, მწერალთა და ხელოვანთა ასოციაცია ¬/ Ассоциация учёных, писателей и художников// Association of Scientists, Writers and Artists ¬/

”ხატოვან აღქმათა ობსერვატორიის” დღიურებიდან / Diary from "Observatory of figurative perceptions "